Spacer po Elektrociepłowni Garbary w przededniu wielkiej inwestycji

Elewator transportu węgla z placu węglowego Poznań urbex

Elektrociepłownia Garbary sprzedana! Niedługo rozpocznie się jedna z największych inwestycji w Poznaniu. Na Ostrowie Tumskim ma powstać ok. 1500 mieszkań. Zanim pierwsi budowlańcy pojawią się w tym miejscu, zajrzyjmy do wnętrza elektrociepłowni.

Zdjęcia pochodzą z wycieczki z 2017 roku.

Niedługo rozpocznie się budowa Muzeum Enigmy w budynku przy ulicy Święty Marcin 78. Jak dzisiaj prezentuje się dawna siedziba Komitetu Wojewódzkiego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej i Wydziału Historii UAM? Zapraszam do fotorelacji!

Budowa Elektrowni Garbary

Pierwsza elektrownia w Poznaniu uruchomiona została w 1904 przy ul. Grobla (tutaj też znajdowała się pierwsza w mieście stacja wodociągowa). Na początku wystarczała, ale wraz z rozwojem Poznania wzrosło zapotrzebowanie na energię elektryczną. W 1920 roku podjęto decyzję o budowie Elektrowni Garbary na Ostrowie Tumskim. Projekt architektoniczny wykonał Stefan Cybichowski, a prace budowlane rozpoczęto w październiku 1927. Obiekt uruchomiono 23 listopada 1929 roku.

Plan Stołecznego Miasta Poznania z 1938 roku (Elektrownia Garbary w górnej części), ze zb. Archiwum Państwowego
Plan Stołecznego Miasta Poznania z 1938 roku (Elektrownia Garbary w górnej części), ze zb. Archiwum Państwowego. Źródło: cyryl.poznan.pl. Kliknij aby powiększyć
Pocznica kolejowa EC Garbary Poznań
Bocznica kolejowa, którą transportowano węgiel do elektrowni
Elektrociepłownia Garbary inwestycja Robyg Vinci
Hala siłowni Elektrociepłowni Garbary
Elewator transportu węgla z placu węglowego Poznań urbex
Elewator transportu węgla z placu węglowego
Modernizm w Elektrowni Garbary
Modernistyczna hala siłowni elektrowni

Elektrownia powstała w bliskim sąsiedztwie Starego Miasta, na terenie twierdzy poligonalnej w ramach Twierdzy Poznań. Do dzisiaj zachowała się reduta fortu Roon, której niższe kondygnacje wykorzystywano po powstaniu elektrowni jako schron obrony przeciwlotniczej. Polacy wybrali to miejsce nie tylko ze względu na dobre położenie (rozległy teren, bliskość linii kolejowej), ale także jako formę rehabilitacji po pruskich przekształceniach tych ziem. Jak wspomniał podczas ceremonii otwarcia ówczesny Prezydent Poznania Cyryl Ratajski:

Na miejscu gdzie stała warownia pruska, wzniesiono potężną świątynię pracy

Cyryl Ratajski, Kurier Poznański, 1929

Jak powstawał prąd w elektrowni?

Proces powstania prądu zaczynał się od transportu węgla na plac węglowy. To paliwo kopalne docierało do elektrowni przy użyciu bocznicy kolejowej. Zwieziony węgiel rozładowywano przy użyciu kratownicowej suwnicy portalowej. Po rozbudowach kompleksu źródłem energii były cztery kotły parowe mieszczące się w kotłowni. Międzywojenne urządzenia nie zachowały się, możemy natomiast zobaczyć dwie jednostki kotłowe z początku lat 40. XX wieku.

Fort Roon Twierdza Poznań urbex
Reduta fortu Roon na terenie EC Garbary
Rury transportujące wodę EC Garbary Poznań
Rury
Kotły parowe Elektrociepłownia Garbary Poznań
Pozostałości kotłów parowych
Kotłownia Elektrownia Garbary w Poznaniu - Ostrów Tumski
Kotłownia w Elektrociepłowni Garbary
Wnętrze kotowni EC Garbary
Wnętrza kotłowni mogłyby stanowić fantastyczną scenografię… o ile ktoś toleruje pył i brud

Wytwarzana przez kotły para służyła na pierwszym etapie życia elektrowni wyłącznie do napędzania turbin parowych sprzęgniętych z generatorami prądu elektrycznego. Znajdowały się one bezpośrednio nad kotłami. Ogromna masa elementów turbogeneratorów wymusiła zamontowanie w hali suwnicy pomostowej, która istnieje do dziś. W latach 50. XX wieku moc Elektrowni Garbary wyniosła 65 MW. W hali obecnie znajdują się dwa turbogeneratory: jeden z dwudziestolecia międzywojennego, drugi z lat 40. XX wieku.

Turbogenerator elektrowni w Poznaniu
Turbogenerator elektrowni
Zabytki przemysłowe w Poznaniu - EC Garbary, Veolia
Zbliżenie na turbogenerator
Suwnica pomostowa EC Garbary Poznań Ostrów Tumski
W górnej części fotografii zobaczymy suwnicę pomostowa
Widok ogólny na maszynownię Poznań Garbary
Widok ogólny na maszynownię

Pracę maszynowni nadzorowano z nastawni, do której wejście znajduje się bezpośrednio z hali turbogeneratorów. Charakterystycznym elementem nastawni są marmurowe pulpity sterownicze. Taki materiał wybrano głównie ze względu na trwałość.

Nastawnia elektrociepłowni Garbary Czarnobyl pulpit
Nastawnia elektrociepłowni. Skojarzenia z serialem „Czarnobyl” czysto przypadkowe
Zbliżenie na przełączniki w nastawni
Zbliżenie na przełączniki
Marmurowe pulpity w nastawni Poznań EC Garbary
Z czasem marmur zastępowały mniej szlachetne materiały

Najpierw elektrownia, potem elektrociepłownia

Drugie życie Elektrowni Garbary zaczęło się w latach 60. XX wieku. Rozpoczęto wtedy przebudowę kompleksu na potrzeby elektrociepłowni. Między innymi wszystkie turbiny zmodernizowano tak, aby stały się turbinami ciepłowniczymi. Moc termiczna Elektrociepłowni Garbary równała się 165 MW. Ponadto niskie kominy prowadzące od każdego turbogeneratora zastąpił jeden wysoki komin. Jednak możliwości rozwoju w tym miejscu zaczęły się kończyć.

Zabytki techniki: EC Garbary, hala siłowni, rozdzielnia prądu
Po prawej hala siłowni elektrociepłowni, po lewej rozdzielnia prądu
Ciepły rowek kanał ulgi Poznań pływalnia w EC Garbary
Basen w kanale ulgi, tak zwany „ciepły rowek”. Wierzcie lub nie, ale ciepła woda wychodząca tędy z EC Garbary pozwalała na istnienie tutaj miejskiej pływalni 🌊

Uciążliwość pracy elektrociepłowni stojącej tak blisko Starego Miasta oraz brak możliwości dalszej rozbudowy wymusiły powstanie nowego kompleksu. Przy kolejowej obwodnicy na północnym wschodzie Poznania w latach 70. XX wieku rozpoczęto budowę Elektrociepłowni Karolin. Elektrociepłownia Garbary pracowała do 2016 roku. Wiosną 2019 roku właściciel terenu – Veolia Energia Poznań – sprzedał teren o powierzchni 10,5 ha spółkom Robyg (z Polski) i Grupa Vinci (z Francji).

Wielka inwestycja

Deweloperzy chcą tutaj wybudować ok. 1500 mieszkań. Miejska Pracownia Urbanistyczna od 2005 roku tworzy miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego dla Elektrociepłowni Garbary. Planiści chcą przekształcić ten teren poprzemysłowy w dzielnicę mieszkaniowo-usługową. Najważniejsze budynki kompleksu (hala elektrowni, kotłownia czy reduta fortu Roon) będą musiały pozostać. Projekt planu określa m.in. lokalizacje dróg publicznych czy powstanie nowego placu węglowego (jako zwykłego miejskiego placu).

MPU plan miejscowy Elektrociepłownia Garbary
Projekt planu miejscowego dla Elektrociepłowni Garbary

Plan nie został do tej pory uchwalony, gdyż utrudniłoby to finansowanie inwestycji przez deweloperów. Na przykład w momencie uchwalenia planu wszystkie działki na obszarze dróg publicznych musiałoby wykupić Miasto Poznań – nawet jeżeli to deweloperzy finansowaliby powstanie ulic.

Miejska Pracownia Urbanistyczna poza tym postuluje stworzenie Szlaku Pozytywistycznego. Ma on wyeksponować industrialną przeszłość Poznania i ożywić śródmiejskie ulice.

W tym miejscu warto polecić publikację „Elektrownia Garbary. Dokument potencjalny” pod redakcją Michała Kępskiego z 2017 roku. To podsumowanie wystawy czasowej organizowanej przez Bramę Poznania. Pokazuje współczesny i historyczny obraz zabytkowej elektrowni na Ostrowie Tumskim. Książka jest dostępna za darmo w Internecie – wystarczy wejść na tę stronę: http://bramapoznania.pl/brama-poznania/nasze-publikacje/elektrownia-garbary-dokument-potencjalny/.

Czytaj też:

Zajrzyj do serii Plan na Poznań. To unikatowy zbiór niedoszłych i niezrealizowanych projektów przebudowy miasta, rozbudowy dróg czy wyburzenia zabudowy. Do tej pory zaprezentowaliśmy m.in. hitlerowski plan Weststadt Posen, koncepcję niemieckiej dzielnicy rządowej w Parku Marcinkowskiego czy projekt niewybudowanej Trasy Piekary i Trasy Podgórnej.


Dołącz do nas na Facebooku, Twitterze, Wykopie i Instagramie

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

%d bloggers like this: